Ekologia – moda czy potrzeba?

Świadomość ekologiczna jest ostatnio bardzo modnym pojęciem. Modnym, chętnie używanym i nadużywanym. Polacy chcą żyć ekologicznie, czyli w zgodzie z naturą, dbając o czystość środowiska naturalnego oraz przestrzegając pewnych reguł. Czym zatem jest świadomość ekologiczna i jak jest ona definiowana? Według definicji jest to: „postawa człowieka cechująca się odpowiedzialnością za stan przyrody, która wynika z rzetelnej wiedzy o niej i determinacji do jej zachowania w stanie pierwotnym. Jej wyznacznikiem jest szacunek do przyrody, przestrzeganie zasad ochrony przyrody, przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska itp. Wiedza ekologiczna, tj. znajomość zależności i praw, pozwala uniknąć katastrof ekologicznych. Pozwala również zrozumieć wpływ rolnictwa i przemysłu na środowisko i zdrowie człowieka.
Jak zatem można zauważyć człowiek świadomy dba o środowisko naturalne, nie pozwala sobie na jego zanieczyszczanie i myśli o przyszłości – nawet tej odległej, która będzie udziałem jego potomków, nie postępując zgodnie z zasadą przyświecającą niektórym, a brzmiącą „po nas choćby potop”. Mądrzy i wykształceni ludzie potrafią łączyć przyczyny ze skutkami i wiedzą, że zanieczyszczanie środowiska naturalnego zemści się na człowieku. Niszczona warstwa ozonowa, brudne lasy, zanieczyszczone przez wyziewy z fabrycznych kominów powietrze, kwaśne deszcze, dzikie składowiska odpadów, zabieranie terenów zielonych w miastach pod budownictwo, erozja gleb, zanieczyszczenia gleb i rzek – to tylko niektóre negatywne działania jednostki ludzkiej. Żyjemy w zanieczyszczonym środowisku, zostawiając po sobie niechlubne dziedzictwo naszym dzieciom i wnukom. Tymczasem potrzeba wiedzy, wrażliwości oraz kształtowania postaw proekologicznych. Takie postawy należy kształtować od przedszkola. Tylko długofalowe oraz celowe działanie ma sens. Dziecko, uczone życia w czystym środowisku, segregowania śmieci oraz postępowania w sposób korzystny dla środowiska, wyrośnie na dorosłego człowieka świadomego praw natury oraz potrzeb człowieka. Będzie potrafiło żyć tak, aby nie czynić szkody środowisku naturalnemu, segregując odpady, nie wyrzucając do kontenera na śmieci zepsutego żelazka czy odkurzacza, nie zostawi śmieci w lesie, nie umyje samochodu detergentami nad rzeką. Z takiego dziecka wyrośnie odpowiedzialny dorosły człowiek.

Działać na rzecz ekologii

Działania na rzecz ekologii i czystości środowiska naturalnego podejmowane przez organizacje pozarządowe są mało dostrzegalne, Polacy nie wiedzą, co dokładnie takie organizacje robią i jakie są realne efekty ich działania. Partie zielonych w Europie mają ugruntowaną pozycję, natomiast w Polsce są to ugrupowania słabe i działające w niszy politycznej, lecz nie wywierające wpływu na życie polityczne w naszym kraju. Są swoistą egzotyką, organizacjami postrzeganymi jako niepoważne i zajmujące się bardzo niszową tematyką. Warto przytoczyć fragment raportu „Polacy w zwierciadle ekologicznym 2008”: „Najczęściej podawane przyczyny odpowiedzi co do przyczyny niepodejmowania działań na rzecz środowiska (brak zainteresowania problemem 48%, brak wiary w skuteczność działań 43% oraz niechęć do zmiany przyzwyczajeń 31%) powinny wskazywać odpowiednim instytucjom i organizacjom jakie bariery powinni oni przełamywać i jak oddziaływać na świadomość obywateli, by te przyczyny eliminować. Jest to bardzo znamienny fragment, który wskazuje na dwie przyczyny zaniechania działania w dziedzinie ekologii: nie chcemy podejmować działań, które są skazane na porażkę oraz jesteśmy leniwi i nie mamy zamiaru zmieniać naszych nawyków. Polakom brakuje zatem wiary w siebie, motywacji do działania, a zamiast aktywności króluje lenistwo. Nie warto przecież robić czegoś, co ostatecznie jest bez znaczenia i nie daje żadnego pozytywnego rezultatu. A przecież świadomość ekologiczna oraz w efekcie działania proekologiczne są jednym z elementów zrównoważonego rozwoju, ten ostatni natomiast jest wpisany w strategie rozwoju regionalnego polskich regionów. Świadomość ekologiczna jest zatem świadomością społeczną, czyli posiada ją duża grupa społeczeństwa, a to może być największą jej siłą. Jednostka ludzka ma niewielki wpływ na wprowadzanie zmian w życiu społeczeństwa, natomiast grupa osób posiada znacznie większe możliwości działania dla dobra ogółu. Posłużę się tutaj przykładem: lobby rowerzystów doprowadziło do utworzenia ścieżek rowerowych w wielu polskich miastach i miasteczkach. Chcieli, aby rowerzyści czuli się bezpieczniej, korzystając z wydzielonych części chodnika, a nie ścigając się z samochodami, walczyli o przeżycie na zakorkowanych polskich ulicach. Ekologowie doprowadzili w wielu krajach Europy do segregowania odpadów produkowanych przez gospodarstwa domowe. Dlaczego zatem grupowe działania na rzecz tworzenia i rozwijania świadomości ekologicznej miałyby zakończyć się fiaskiem? Nie ma takiego powodu, trzeba jedynie – nie zważając na kpiny, czasem śmiech, a czasem inne gesty – „robić swoje”, jak doradzał kilkadziesiąt lat temu Wojciech Młynarski w jednym ze swoich utworów. Może zabrzmi to jak truizm, ale przecież wszyscy chcą żyć w czystym środowisku naturalnym. Dlaczego odbierać sobie taką możliwość? Dlaczego nie zabiegać o to, aby świadomość ekologiczna stała się rzeczywistością ekologiczną? Nic nie stoi na przeszkodzie.
O ile nie ma problemów z definiowaniem pojęciowym świadomości ekologicznej, o tyle nie ma obecnie jednej obowiązującej operacyjnej definicji świadomości ekologicznej, a przecież badania socjologiczne prowadzą różne ośrodki naukowe. Tymczasem jednolita definicja wpłynęłaby korzystnie na prowadzenie badań oraz wytyczyłaby jednolity sposób postępowania naukowców wszystkich polskich uczelni. Brak jednolitej definicji operacyjnej świadomości ekologicznej jest tylko i wyłącznie winą określonych środowisk naukowych, miejmy jednak nadzieję, że środowisko socjologów dojdzie do porozumienia i taką definicję stworzy.
Podsumowując, świadomość ekologiczna jest podstawą funkcjonowania zgodnie z naturą i w otoczeniu czystego środowiska naturalnego. Działania na rzecz ekologii stały się jedną z zasad funkcjonowania społecznego w krajach skandynawskich, które mogą pochwalić się wyjątkowo czystym środowiskiem. Jest to ten ideał, do którego Polacy powinni dążyć.

shutterstock_203906710